David Oks đã xuất bản một bài luận rất hay ngày hôm qua, lập luận rằng sự hoảng loạn hiện nay về việc AI thay thế việc làm đang bị thổi phồng quá mức. Tôi đồng ý với một vài tiền đề của ông (và thật thú vị khi thấy chúng tôi đều là người hâm mộ Lars Tunbjörk), nhưng lại không đồng ý với phần lớn lập luận và đi đến những kết luận rất khác.
1. Lợi thế so sánh có bảo vệ lao động con người?
Oks đưa ra lập luận dựa trên Lý thuyết Lợi thế so sánh của Ricardo.
Ông cho rằng vấn đề không phải là AI có thể làm được những nhiệm vụ con người làm, mà là:
liệu con người + AI có thể tạo ra nhiều giá trị hơn AI một mình hay không.
2. AI đang thay thế lao động trẻ trước
Một nghiên cứu của Erik Brynjolfsson sử dụng dữ liệu bảng lương của ADP cho thấy:
-
Việc làm của lao động 22–25 tuổi giảm 13%
-
Việc làm của lập trình viên trẻ giảm gần 20%
-
Trong khi đó lao động Senior vẫn ổn định hoặc tăng
3. Khủng hoảng việc làm cấp thấp (Entry-Level)
Một số số liệu đáng chú ý:
-
Thất nghiệp thanh niên đạt 10.8% vào tháng 7/2025
-
Tin tuyển dụng Entry-Level tại Mỹ giảm ~35%
-
Tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp tại Big Tech giảm hơn 50%
Một nghiên cứu của Harvard cũng xác nhận xu hướng này.
4. Điểm nghẽn tổ chức có thể làm chậm AI
Oks cho rằng:
nhiều hệ thống sản xuất bị giới hạn bởi điểm nghẽn tổ chức (Organizational Bottlenecks).
Ví dụ:
-
Hạ tầng cũ
-
Quy trình phức tạp
-
Chính trị nội bộ
5. Nhu cầu thị trường có hấp thụ được AI không?
Oks viện dẫn Nghịch lý Jevons (Jevons Paradox) để lập luận rằng:
tăng năng suất sẽ dẫn đến tăng nhu cầu.
Điều này đúng trong một số lĩnh vực như:
-
Phần mềm
-
Nội dung số
-
Video
Nhưng không đúng với tất cả thị trường.
6. Ví dụ: AI Video và sự thay đổi của ngành sản xuất nội dung
Các mô hình như:
-
Veo
-
Seedance
-
Sora
đã có thể tạo video gần như hoàn chỉnh với:
-
hình ảnh
-
âm thanh
-
dựng cảnh
-
biên tập tự động
Ngành sản xuất video tại Mỹ hiện có khoảng 430.000 lao động.
7. Nghịch lý Jevons và bất bình đẳng
Lịch sử cho thấy:
Khi sản xuất chuyển sang Trung Quốc, sản lượng toàn cầu tăng nhưng công nhân tại Mỹ lại mất việc.
Lợi ích chảy về:
-
Doanh nghiệp
-
Nhà đầu tư
-
Người tiêu dùng
8. Liệu AI có tạo ra nghề mới?
Trong lịch sử:
-
Nông nghiệp → Sản xuất
-
Sản xuất → Dịch vụ
-
Dịch vụ → Công việc tri thức
Nhưng lần này:
chính công việc tri thức đang bị tự động hóa.
9. Câu hỏi quan trọng nhất: Ai sở hữu AI?
Nếu AI giúp năng suất tăng 10 lần, nhưng toàn bộ lợi ích thuộc về:
-
Chủ sở hữu AI
-
Chủ sở hữu hạ tầng tính toán
thì xã hội có thể rơi vào tình trạng:
-
Việc làm vẫn tồn tại
-
Nhưng thu nhập thực tế giảm
-
Bất bình đẳng tăng mạnh
10. Kết luận
Chúng ta không nên nói với mọi người rằng:
“Đừng lo lắng”.
Thay vào đó, cần tập trung vào các vấn đề thực sự quan trọng:
-
Cấu trúc sở hữu AI
-
Phân phối lợi ích kinh tế
-
Chính sách hỗ trợ chuyển đổi lao động