Bạn đã bị đá ra khỏi đấu trường — chỉ là bạn chưa nhận ra

Nếu việc áp dụng AI có 7 giai đoạn của nỗi đau, thì gần như tất cả các bạn đang ở giai đoạn phủ nhận.

Dù CEO của bạn gửi bao nhiêu memo về AI, dù có bao nhiêu dòng code được viết bằng Claude, bao nhiêu chatbot được nhúng vào sản phẩm hay bao nhiêu hệ thống đánh giá dữ liệu được triển khai — tôi nói thẳng: bạn không còn đang cạnh tranh nữa.

Thực ra, có lẽ bạn cũng không còn khả năng cạnh tranh nữa.

Và bạn sẽ không nhận ra điều đó cho đến khi quá muộn.

Một công ty vẫn hoạt động = một xác sống biết đi

Tôi nhìn xung quanh và thấy rất nhiều doanh nghiệp mà 3 năm trước ai cũng phải ghen tị.

• Doanh thu hơn 100 triệu USD

• Tệp khách hàng ổn định

• Ban lãnh đạo nhiều kinh nghiệm

• Đội ngũ đủ tốt

Nhìn bề ngoài, một số công ty đang cố gắng bắt kịp thời cuộc. Dù chủ động hay bị ép buộc, AI đã len lỏi vào một vài phần nhỏ của sản phẩm và vận hành.

Họ có:

• một vài power user AI nội bộ

• chatbot gắn vào sản phẩm

• MCPs

• giao diện ngôn ngữ tự nhiên cho sản phẩm

• và thường đặt tên cho nó theo tên con gái, viên đá quý, hoặc tàu vũ trụ

Trong nội bộ, họ bắt đầu nói những câu như:

• “Chúng ta phải trở thành Cursor cho X”

• “Chúng ta sẽ là Claude Code cho Y”

• hoặc tệ hơn:
  “Chúng ta có moat dữ liệu riêng mà ai cũng cần.”

Trong lúc đó… nồi nước vẫn đang sôi.

Trong khi họ cố trang trí mình thành một công ty AI-native, họ quên mất rằng bộ xương của họ đã cũ và công ty đã bị hóa đá.

Phần lớn mọi thứ vẫn như cũ:

• Sales vẫn bán hàng như trước

• Marketing vẫn nói về channel và CAC

• Product vẫn nói “prioritize”

• Engineering vẫn nói “capacity”

• Board vẫn liên tục hỏi về:

  • hiệu suất Q1

  • dự báo Q2

  • hoặc câu thần chú quen thuộc:
    “làm sao tăng velocity của sản phẩm?”

Một số — nhưng không phải tất cả — engineer dùng AI hơn 50% thời gian.

Một số — nhưng không phải tất cả — designer có quyền truy cập repo và có thể gửi PR.

Một số — nhưng không phải tất cả — các vai trò đáng lẽ có thể bị thay thế.

Nhưng vẫn còn:

• quá nhiều slide deck

• quá nhiều cuộc họp

• quá nhiều việc “để sau”

• quá nhiều thứ “đợi có thêm headcount”

• hoặc “sau khi xong quý này”.

Họ cảm thấy rất bận rộn.

Họ nhìn vào doanh thu, khách hàng và sự chuyển động của đội ngũ (lưu ý: không phải tốc độ).

Và họ nghĩ:

“Tôi vẫn đang ở trong đấu trường.”

Đối thủ của bạn không còn là những người cũ nữa

Lý do bạn và cả công ty dễ tự thuyết phục rằng mình vẫn đang trong cuộc chơi là vì bạn nghĩ đối thủ vẫn là những người cũ.

Và họ sẽ hành xử giống như trước đây.

Vì đoán xem?

Bạn vẫn là con người cũ.
Và bạn cũng hành xử y như trước.

Bạn vẫn sẽ:

• cạnh tranh trong những deal cũ

• dùng chiến thuật marketing cũ

• ra mắt sản phẩm mới với nhịp độ quen thuộc

• quảng bá chúng theo cách quen thuộc

Bạn vẫn sẽ:

• tuyển cùng loại VP

• tuyển engineer với số năm kinh nghiệm giống nhau

• tuyển PM có “domain expertise”

Bạn vẫn:

• nghe cùng podcast

• chia sẻ cùng tweet

• nghĩ cùng ý tưởng về việc AI sẽ thay đổi công ty như thế nào

Bạn sẽ đưa ra cùng kiểu mini-pivot trước board.

Bạn sẽ nói rằng:

• “chúng ta phải làm điều này mà không làm mất core business”

• “không bỏ đi những gì đã xây dựng”

• “chúng ta có lợi thế mà không ai khác có.”

Nhưng…

Đó không còn là đối thủ của bạn nữa.

Có những startup đang làm mọi thứ bạn nói rằng mình đang làm với AI.

Nhưng họ làm điều đó một cách tự nhiên, không cần cố gắng.

Họ:

• chọn đúng công cụ ngay từ đầu

• không có quy trình cũ cần vượt qua

• không cần xin phép để dùng tool mới

Trong khi bạn còn đang tranh luận:

“bao nhiêu % R&D nên dành cho AI?”

thì họ đã:

• xây dựng ý tưởng sản phẩm mà bạn còn đang để trong slide

• gọi điện cho khách hàng của bạn

• và tạo ra điểm xâm nhập thị trường.

Bạn có thể sẽ không biết…

cho đến kỳ gia hạn hợp đồng.

Bạn sẽ không nhận ra…

cho đến khi nhân tài giỏi nhất của bạn bỏ sang làm cho họ.

Bạn sẽ không nhận ra…

cho đến khi mọi thứ đã quá muộn.

Bất cứ việc gì mất hơn 1 ngày = bạn sắp thua

Tôi có một nguyên tắc rất đơn giản để nhận ra công ty nào đã bị đá khỏi đấu trường:

Họ không thể làm bất cứ thứ gì trong cùng một ngày.

Không quan trọng đó là việc gì.

Đây là những thứ tôi đã thấy nhiều công ty không thể làm trong 1 ngày:

• sửa bug

• launch landing page

• nâng cấp lên model AI mới

• để PM nói chuyện với khách hàng

• truy cập vào tool AI mới

• xử lý đàm phán compensation cho lãnh đạo

Trước thời AI, quy tắc này không hữu ích lắm vì nhiều việc đòi hỏi chuyên môn hiếm (đặc biệt là engineering) nên mất thời gian là bình thường.

Nhưng bây giờ chúng ta có AI làm rõ mọi thứ.

Nếu bạn có khả năng di chuyển nhanh mà vẫn không di chuyển nhanh, thì đó không phải vấn đề công nghệ.

Đó là vấn đề của chính bạn.

Startup: đừng đánh giá thấp mức độ mà các công ty lớn sẽ không cạnh tranh với bạn

Tôi không chắc có nên làm startup tự tin hơn vào lúc này hay không (thực ra nhiều đội đã quá tự tin rồi).

Nhưng tôi vẫn thấy nhiều startup đánh giá thấp mức độ mà các công ty lớn đã tự loại mình khỏi cuộc chơi.

Những thị trường từng cảm thấy như winner-takes-all giờ đang mở toang.

Vì hai lý do:

1. Bản chất của sản phẩm đang thay đổi mạnh mẽ, khiến các thị trường cũ có không gian cho những ý tưởng hoàn toàn mới.

2. Các công ty lớn không thể thoát khỏi chính bộ máy của mình, ngay cả khi ARR của họ phụ thuộc vào điều đó (và thực tế là có).

Nếu tôi là một startup, tôi sẽ:

• đặt cược lớn hơn

• hung hãn hơn trên thị trường

Không chỉ lấy thị phần từ BigCo, tôi còn lấy luôn nhân sự giỏi nhất của họ.

Tôi sẽ nhắn tin trực tiếp cho họ về cái giá của việc ở lại và xem ai trả lời.

Tôi sẽ:

• viết lại 80% sản phẩm cốt lõi của họ

• ra mắt trên X

• với 20% chi phí

Và làm điều đó với năng lượng “đang vui hơn họ rất nhiều”.

Tôi sẽ chơi một trò chơi mà họ quá bận với QBR để nhận ra.

Làm sao để tránh số phận này

Có một vài — rất rất ít — công ty là ngoại lệ.

Đó là những nơi:

• CEO trực tiếp gửi pull request

• VP Engineering nhắn tin với người dùng thật (USER, không phải buyer)

• một marketer trẻ điên rồ được trao quyền thử nghiệm

Họ sẽ:

• xóa bỏ toàn bộ chức năng cũ

• sa thải lãnh đạo

• dừng mọi thứ nếu cần

tất cả chỉ để không bỏ lỡ một bước ngoặt công nghệ mang tính thế hệ.

Họ có thể nói:

“Kệ core business.”

Họ sẽ mua lại những gì cần mua để xây lại công ty.

Họ có thể:

• đưa đội ngũ quay lại văn phòng

• hoặc viết lại toàn bộ kiến trúc công ty trong một file .md vào cuối tuần

rồi mở Claude Code trong buổi họp toàn công ty và nói:

“Đây là văn phòng mới.”

Có thể…

chỉ có thể thôi…

họ có đủ can đảm và đủ vốn để làm được.

Nhưng có lẽ không nhiều công ty làm được điều đó.

Nếu tôi ở trong một công ty như vậy, tôi sẽ làm những điều sau:

1. Toàn bộ công ty phải upskill ngay lập tức.
   Hai tuần nữa quay lại và cho tôi thấy bạn đã tự động hóa 80% công việc của mình.
   Nếu làm được → bạn có một công việc mới thú vị hơn.
   Nếu không → chúng ta đang làm gì ở đây?

2. Legal, security và finance phải ngừng cản trở việc thử tool mới.

3. Để những engineer giỏi nhất biến repo của bạn thành agent-friendly.

4. Lãnh đạo chống AI → ra cửa.

5. Engineer chống AI → ra cửa nhanh hơn.

6. M&A táo bạo hơn mức bạn cảm thấy thoải mái.
   Bạn có thể không tự build được thứ mình cần, nhưng có thể mua nó.

7. Viết lại sản phẩm từ đầu.
   Chỉ cần thử thôi.
   Nếu mất dưới 2 tuần, hãy tự hỏi điều đó nói gì về công ty bạn.

8. Tuyển lãnh đạo ít hơn và cẩn thận hơn.

9. Bất cứ thứ gì AI có thể làm tốt
   (bug, copy, polish) → SLA trong ngày.

10. Học từ bất cứ ai có thể học được.
    Tư duy người mới — đặc biệt nếu bạn là CEO hoặc lãnh đạo.

Tôi sẵn sàng giúp bạn thử.

Nhưng điều đó vô nghĩa nếu bạn không nhận ra rằng:

đấu trường đã dọn đi nơi khác…
và bạn vẫn đang đứng ở chỗ cũ.

Vì vậy hãy nhìn xung quanh.

Tự hỏi mình:

Tôi đang ở đâu?

Và quan trọng hơn:

Tôi đang không ở đâu?