Có thể nghe hơi "dị giáo" một chút, nhưng tôi bắt đầu thấy chán khi nói về AI.
Tôi hiểu mà. AI thực sự rất đáng kinh ngạc. Tôi dùng nó mỗi ngày, và nó đã thay đổi hoàn toàn workflow của tôi. Gần đây tôi bắt đầu một vai trò mới trong một domain khá phức tạp, làm việc ở quy mô web, và AI giúp tôi đi từ 0 đến 1 về năng suất chỉ trong vài tuần.
Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu trở nên… khá "bình thường". Tôi không phủ nhận tốc độ thay đổi là cực kỳ nhanh, nhưng ở mức độ hàng ngày, tôi gần như không còn gì mới để nói nữa.
AI đã chiếm trọn "mindshare" của chúng ta
Điều khiến mọi thứ tệ hơn là AI không chỉ thay đổi cách chúng ta làm việc — nó còn thay đổi cách chúng ta nói chuyện. Nó đã chiếm trọn toàn bộ "mindshare" trong khu vực internet mà tôi thường lui tới.
Hacker News — nơi tôi hay đọc — trước đây đầy những dự án thú vị và các vấn đề được giải quyết một cách khéo léo. Người ta đăng về ngôn ngữ lập trình mới, về những hệ thống được thiết kế tinh tế, về những vấn đề kỹ thuật hóc búa mà họ tự mày mò tìm ra giải pháp. Nhưng giờ thì nó dường như biến thành ba kiểu nội dung lặp đi lặp lại:
- "Workflow code với Claude của tôi — gần như giống hệt bài hôm qua, nhưng lần này tôi dùng thêm một cái prompt khác."
- "Tôi đã dùng AI để làm X, và nó giúp tôi có thêm thời gian để… cấu hình thêm tool AI."
- Một bài thứ ba cũng tương tự.
Mọi thứ có cảm giác như một vòng lặp tự củng cố mà không có lối thoát.
Muốn kiểm chứng? Kagi có tính năng "small web" được thiết kế để hiển thị những bài viết cá nhân, độc lập, không bị tối ưu hóa cho thuật toán. Thử mở nó lên và bấm nút "next" 20 lần. Bao nhiêu phần trăm bài viết bạn thấy là về AI?
Chúng ta đang nhầm lẫn giữa công cụ và sản phẩm
Trước khi bạn gạt tôi sang một bên như kiểu "ông già la hét vào đám mây", hãy hiểu góc nhìn của tôi.
Ngày xưa — tức là năm 2023, tức là cái thời mà thuật ngữ "vibe coding" chưa xuất hiện — thì "Product Engineer" mới là thuật ngữ hot. Ý tưởng lúc đó là các kỹ sư nên bớt ám ảnh về code và tập trung vào giá trị sản phẩm mà họ tạo ra. Tôi rất thích quan điểm này. Nó cực kỳ hợp lý: công nghệ chỉ là phương tiện, không phải là đích đến.
Nhưng giờ chúng ta dường như đang thụt lùi. Chúng ta không còn ám ảnh về code nữa — mà là ám ảnh về một thứ auto-complete phình to mà chúng ta tạo ra để làm cho phần dễ nhất của công việc lập trình trở nên còn dễ hơn nữa.
Có một phép ẩn dụ tôi nghĩ rất phù hợp: hình dung bạn vào một subreddit về mộc, nơi mà trước đây mọi người đăng ảnh những chiếc bàn họ tự tay làm, những chiếc ghế được chà nhám tỉ mỉ, những khung cửa được đo đạc kỳ công. Nhưng giờ, thay vì vậy, mọi người chỉ đăng về cái búa họ đang dùng. Và trớ trêu là ai cũng dùng cùng một cái búa, theo cùng một cách — nên tất cả chỉ đang hét cùng một thứ vào mặt nhau.
Cái búa không thú vị. Cái bàn mới thú vị.
Khi sếp cũng nhảy vào câu chuyện
Điều khiến mọi thứ tệ hơn là lần này, quản lý của chúng ta cũng "mua" câu chuyện này.
Trước đây, sếp của tôi không quan tâm lắm đến database, IDE hay framework JavaScript. Họ chỉ muốn tính năng — để có thể bán được sản phẩm, để người dùng hài lòng, để con số trên bảng dashboard nhích lên từng tuần. Đó là cách tư duy đúng đắn: tập trung vào output, không phải vào công cụ.
Nhưng giờ họ lại nhảy vào chi tiết implementation theo một cách khá vội vàng. Tôi đoán phần lớn chúng ta đều có kiểu OKR kiểu "dùng AI nhiều hơn" hay "tích hợp AI vào quy trình" trong năm nay. Và điều này dẫn đến một thứ còn tệ hơn: chúng ta bắt đầu đo đếm những thứ không có nghĩa.
Việc quản lý tham gia vào vòng đời phát triển phần mềm không phải mới. Các metric như DORA đã tồn tại từ lâu và chúng có lý do tồn tại chính đáng. Nhưng trước đây, mọi thứ vẫn xoay quanh output: deploy nhanh hơn, thời gian phục hồi tốt hơn, tỷ lệ lỗi thấp hơn. Tức là những thứ gắn liền với giá trị thực tế.
Còn bây giờ, chúng ta lại đo số token mỗi developer dùng trong một sprint. Điều này cũng vô nghĩa chẳng khác gì việc đếm số dòng code ngày xưa — thứ mà chúng ta đã mất hàng thập kỷ để thuyết phục nhau rằng nó không nói lên được gì.
Điều tôi thực sự muốn nói
Tôi không muốn bài này là một bài anti-AI. Tôi không phải người phản công nghệ. Như tôi đã nói, tôi dùng AI mỗi ngày và tôi thấy nó thực sự hữu ích.
Điều tôi muốn nói là thế này: hãy kể cho tôi nghe về những thứ thú vị mà bạn đang xây dựng, thay vì chỉ nói về công cụ bạn dùng để xây nó.
Bạn đang xây một cái gì đó giúp ích cho ai đó không? Một hệ thống giải quyết được một vấn đề thực tế mà bạn gặp phải? Một sản phẩm nhỏ nhưng làm được đúng một việc, và làm tốt? Đó mới là những thứ đáng được nói tới.
Và hãy nhớ rằng mục đích của việc lập trình — giống như bất kỳ nghề thủ công nào — là tạo ra thứ gì đó mang lại giá trị cho ai đó. Dù "ai đó" đó chỉ là chính bạn. Cái búa là phương tiện. Cái bàn mới là ý nghĩa.
Vâng, tôi nhận thức rất rõ sự mỉa mai khi viết một bài phàn nàn về việc mọi người nói quá nhiều về AI. Xin lỗi nhé — nhưng có lẽ đây cũng là bằng chứng rằng tôi cũng đang bị cuốn vào vòng lặp đó.