Nếu bạn muốn cảm nhận tinh thần của thời đại, có một nơi rất rõ: phần bình luận trên TikTok. Và nếu bạn đọc đủ nhiều bình luận ở đó, bạn sẽ bắt đầu thấy một cảm xúc lặp đi lặp lại:

Sự căm ghét AI một cách thẳng thừng và rất cảm tính.

Dưới một video tôi xem tối qua, có rất nhiều bình luận kiểu như vậy.

Không khí chung là… không hề tích cực.

Tôi đã suy nghĩ khá nhiều về điều này. Digital Native là một ấn phẩm viết về giao điểm giữa con người và công nghệ. Nhưng ngay lúc này, rất nhiều người dường như thực sự ghét công nghệ của thế kỷ này: AI.

Điều này tạo ra một vấn đề rõ ràng:
rất khó để AI đạt được mức độ chấp nhận rộng rãi nếu một lượng lớn người dùng thậm chí còn từ chối sử dụng nó.

Tôi không nghĩ Silicon Valley hiểu rõ mức độ bài xích AI của công chúng, và họ cần suy nghĩ nghiêm túc về cách xử lý làn sóng phản đối này.

Chúng ta sẽ xem xét vấn đề theo ba phần:

1. Lịch sử của sự hoài nghi đối với công nghệ

2. Vì sao AI lại bị ghét đến vậy

3. Làm thế nào để giải quyết vấn đề PR của AI

Lịch sử ngắn về sự hoài nghi công nghệ

Công nghệ luôn luôn có những người phản đối.

Ngay cả việc viết chữ cũng từng bị chỉ trích. Socrates từng lập luận rằng chữ viết sẽ khiến con người trí nhớ kém đi vì họ không cần ghi nhớ nữa.

Ông không hoàn toàn sai, nhưng cũng khá bi quan thái quá. Nhờ chữ viết, con người có thể xây dựng những ý tưởng phức tạp hơn và xã hội phức tạp hơn.

Thực tế thú vị là:
chúng ta chỉ biết quan điểm của Socrates vì Plato đã viết nó xuống.

Khi máy in xuất hiện vào thế kỷ 16, nhà khoa học Thụy Sĩ Conrad Gessner cảnh báo rằng quá tải thông tin sẽ gây hại cho trí óc.

Hai trăm năm sau, khi báo chí xuất hiện, một chính trị gia Pháp cho rằng báo chí sẽ khiến con người bị cô lập xã hội.

Đầu thế kỷ 20, ô tô cũng bị chỉ trích dữ dội.

Một bài báo năm 1924 của New York Times có tiêu đề:

“Nation Roused Against Motor Killings”
(Quốc gia phẫn nộ trước những cái chết do ô tô).

Thống kê khi đó cho thấy trong bốn năm sau Thế chiến I, số người Mỹ chết vì tai nạn xe hơi nhiều hơn số chết trên chiến trường ở Pháp.

Những ví dụ khác:

• Máy hát (phonograph) bị cho là sẽ giết chết âm nhạc thật

• Truyền hình bị gọi là “idiot box” vì làm con người ngu đi

• Internet và mạng xã hội cũng bị phản đối dữ dội

Nói cách khác:

Tiến bộ công nghệ luôn đi kèm phản ứng chống lại từ con người.

Như Marshall McLuhan từng nói:

“Chúng ta tạo ra công cụ, rồi sau đó chính công cụ định hình chúng ta.”

Và giờ đây, đến lượt AI trở thành công nghệ bị ghét nhất.

Vì sao AI bị ghét?

Sự phản đối AI có nhiều điểm giống các công nghệ trước đây, nhưng lần này có một sự khác biệt:

nó mang tính thù địch mạnh mẽ hơn.

Có vài lý do chính.

1. AI xuất hiện vào thời điểm công chúng đã mất niềm tin vào Big Tech

Đầu thập niên 2010, công nghệ vẫn còn rất “cool”.

• ai cũng muốn làm việc ở Google

• startup là biểu tượng của tương lai

• Facebook và Apple được tôn vinh

Nhưng một thập kỷ sau:

• scandal Cambridge Analytica

• tác động tiêu cực của Instagram đến sức khỏe tâm lý

• bong bóng crypto và NFT

Niềm tin vào công nghệ đã suy giảm mạnh.

Khi ChatGPT ra đời, công chúng đã nghi ngờ Big Tech.

AI đơn giản là xuất hiện đúng lúc tâm lý chống công nghệ đang cao.

2. Nỗi sợ mất việc là có thật

ChatGPT ra mắt vào cuối năm 2022, đúng lúc nhiều người Mỹ cảm thấy kinh tế đang rất tệ.

Vì vậy khi nghe các từ như:

• AI Copilot

• AI Automation

• AI Productivity

người ta không nghĩ đến “năng suất”.

Họ nghĩ đến:

sa thải.

3. AI đe dọa ngành sáng tạo – và chính những người sáng tạo định hình văn hóa

Một phần lớn sự phản đối AI đến từ giới sáng tạo:

• nghệ sĩ

• nhà thiết kế

• diễn viên

• nhạc sĩ

Ví dụ:

• Adrien Brody bị chỉ trích vì dùng AI chỉnh giọng trong phim

• Taylor Swift bị phản đối vì video AI

• Hollywood đình công vì AI

Khi những người định hình văn hóa phản đối AI, ảnh hưởng lan rộng sang toàn xã hội.

4. AI đi ngược xu hướng văn hóa hiện tại

Hiện nay văn hóa đang quay lại với:

• vinyl

• máy ảnh film

• flip phone

Con người đang tìm kiếm:

• sự thật

• trải nghiệm offline

• những thứ analog

Trong khi đó:

AI là synthetic và online 100%.

Nó đi ngược hoàn toàn xu hướng văn hóa.

5. AI tấn công vào bản sắc cá nhân

Đây có lẽ là lý do quan trọng nhất.

Trong quá khứ, công nghệ thường thay thế:

• lao động tay chân

• công việc lặp lại

• công việc hành chính

Nhưng AI lại tấn công vào những thứ con người coi là bản sắc của mình:

• sáng tạo

• tư duy

• viết

• thiết kế

• lập trình

Theo mô hình Maslow’s hierarchy of needs, AI đang leo lên đỉnh kim tự tháp.

Nếu một designer xây dựng danh tính của mình quanh khả năng sáng tạo hình ảnh…

và Midjourney tạo ảnh trong 10 giây…

đó là một cú sốc rất lớn.

Làm thế nào để giải quyết vấn đề PR của AI

AI chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển. Công nghệ không bao giờ quay ngược lại.

Nhưng nếu muốn công chúng chấp nhận AI, ngành công nghệ cần thay đổi cách truyền thông.

1. Bắt đầu từ những ứng dụng cứu người

Ví dụ:

AI có thể phát hiện ung thư sớm hơn bác sĩ.

Đây là những ứng dụng chạm tới nhu cầu cơ bản của con người: sống sót.

Chúng nên được nhấn mạnh nhiều hơn.

2. Tập trung vào vấn đề, không phải khả năng

Công ty công nghệ thường nói:

“Model có 1 trillion parameters.”

Nhưng người dùng quan tâm:

“Công cụ này giúp tôi tiết kiệm 4 giờ làm việc mỗi ngày.”

AI nên được giới thiệu như giải pháp cho vấn đề, không phải khoe sức mạnh kỹ thuật.

3. Thay đổi người truyền thông

Những người nói nhiều nhất về AI hiện nay là:

• CEO công nghệ

• nhà đầu tư mạo hiểm (VC)

Đây cũng là những nhóm ít được công chúng tin tưởng nhất.

Thay vào đó, hãy để người dùng thật nói:

• nông dân

• y tá

• kế toán

• công nhân

4. Thừa nhận sự thay đổi của thị trường lao động

Nói rằng “AI sẽ tạo nhiều việc hơn” không giúp gì cho người vừa mất việc.

Điều cần thiết là:

• thừa nhận sự thay đổi

• đầu tư vào đào tạo lại (reskilling)

5. Để con người xuất hiện nhiều hơn trong sản phẩm AI

AI nên được nhìn như công cụ tăng cường sáng tạo, không phải thay thế con người.

Ví dụ:

một cuộc thi toàn cầu cho phép bất kỳ ai tạo phim hoạt hình bằng AI.

Ở đó:

con người vẫn là trung tâm của câu chuyện.

Kết luận

AI có thể sẽ trở thành cuộc cách mạng công nghệ lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Nhưng hiện tại:

• hàng tỷ người chưa từng dùng AI

• nhiều người tự hào vì chưa dùng AI

Silicon Valley tin rằng AI sẽ thắng. Và có lẽ họ đúng.

Công nghệ luôn thắng.

Nhưng nếu họ tiếp tục phớt lờ sự hoài nghi của công chúng, sự phản đối này có thể quay lại gây hậu quả lâu dài.

Bởi vì một công nghệ muốn thay đổi thế giới…

phải được hàng tỷ người chấp nhận.