Tôi đang ngồi trên một chiếc lânai (ban công kiểu Hawaii) của một khách sạn ở bãi biển Waikiki, viết bài này và tự hỏi liệu công việc mà tôi sẽ bắt đầu chín ngày nữa có phải là công việc cuối cùng trong đời mình hay không.

Tình huống này khá đặc biệt với tôi theo nhiều cách. Tôi chưa từng đến Hawaii trước đây. Tôi nghĩ năm phút để nghĩ ra câu mở đầu này có lẽ là khoảng thời gian dài nhất tôi từng ngồi trên ban công khách sạn. Và đây cũng là lần đầu tiên tôi thực sự làm theo ý tưởng mà mỗi lần đổi việc tôi đều nghĩ tới: hoãn ngày bắt đầu công việc để đi nghỉ trước.

Nhưng có một sự khác biệt đang ám ảnh tôi nhiều hơn.

Không phải là chuyện “tự hỏi liệu công việc mới có phải là công việc cuối cùng của mình hay không”. Tôi đã làm việc gần như toàn bộ sự nghiệp ở startup, và dù lý do chính là tôi thích cảm giác được chủ động và tạo ra ảnh hưởng tại các công ty giai đoạn đầu, tôi cũng phải thừa nhận rằng việc hy vọng chuyển các quyền chọn cổ phiếu giá rẻ thành nghỉ hưu sớm luôn là một phần động lực khi tôi nhận lời mời làm việc.

Sự khác biệt lần này nằm ở lý do tôi đặt câu hỏi đó.

Trước đây, tôi tự hỏi liệu sau công việc này tôi có còn cần phải làm việc nữa không.

Còn bây giờ, tôi tự hỏi liệu sau công việc này tôi còn có thể tìm được việc hay không, hay AI sẽ hoàn toàn chiếm lấy nghề nghiệp của tôi và phá hủy sự nghiệp của tôi.

Đây không phải lần đầu con người lo sợ công nghệ

Tôi không phải là người đầu tiên lo lắng về sự phát triển công nghệ.

Thay đổi luôn đáng sợ. Và công nghệ tạo ra rất nhiều thay đổi. Theo quan điểm của tôi, phần lớn những thay đổi đó cuối cùng đều tốt hơn cho con người — nhưng không phải ai cũng nghĩ như vậy.

Ví dụ kinh điển trong văn hóa là phong trào Luddites. Đây là một phong trào xã hội phản đối máy móc trong ngành dệt. Họ thất bại thảm hại đến mức cái tên của họ trở thành từ chỉ những người ngu ngốc cố chấp sợ công nghệ mới.

Nói công bằng thì họ cũng có lý phần nào. Các thợ dệt thủ công thực sự bị ảnh hưởng khi máy dệt cơ khí ra đời. Nhưng tổn thất của họ nhỏ hơn rất nhiều so với lợi ích mà toàn nhân loại nhận được, khi mọi người có thể mua nhiều hơn hai chiếc áo trong cả cuộc đời.

Một ví dụ khác thường được nhắc tới là câu chuyện về máy ATM.

Nhiều người từng dự đoán rằng số lượng nhân viên ngân hàng ở Mỹ sẽ sụp đổ vì mọi người có thể rút tiền mà không cần nói chuyện với ai.

Nhưng thực tế thì điều ngược lại đã xảy ra.

Việc tiếp cận ngân hàng trở nên dễ dàng hơn khiến mọi người sử dụng ngân hàng nhiều hơn. Các nhân viên ngân hàng chuyển sang làm:

• quản lý khoản vay

• tư vấn tài khoản

• các dịch vụ tài chính khác

Cái máy được cho là sẽ phá hủy việc làm ngân hàng thực ra đã thúc đẩy ngành ngân hàng phát triển mạnh hơn.

Tôi có thể tiếp tục đưa ra thêm nhiều ví dụ nữa, nhưng người khác đã làm điều đó rồi.

Công nghệ luôn thay đổi mọi thứ. Đôi khi nó gây đau đớn trong ngắn hạn. Nhưng từ lửa cho tới vaccine mRNA, các phát minh cuối cùng đều nâng cao phúc lợi con người.

Trong một thời gian dài, tôi tin rằng xu hướng đó sẽ tiếp tục.

Tôi còn nhớ mình từng tranh luận với những người gửi cho tôi video “Humans Need Not Apply” của CGP Grey (sau này đổi tên thành “Humans Are Becoming Horses”). Khi đó, gần một thập kỷ trước khi bài báo “Attention Is All You Need” ra đời và mở ra kỷ nguyên LLM, tôi hoàn toàn tin rằng AI sẽ mang lại điều tốt đẹp.

Bây giờ, tôi ít chắc chắn hơn trước một chút.

Tôi không phải là người ghét AI

Tôi không ghét AI.

Hôm nay tôi còn dùng Gemini để tìm một quán bar gần đây, tối ưu theo:

• giá rẻ

• đồ uống ngon

• và “không khiến tôi cảm thấy cô đơn khi đi du lịch một mình vào ngày Valentine”.

Gemini thậm chí còn gợi ý một sự kiện speed-dating tại khách sạn gần đó. Tôi chọn tin rằng điều đó thể hiện sự tin tưởng tuyệt đối vào sức hút của tôi, chứ không phải là nó đang trêu chọc tôi.

AI cũng giúp tôi khá nhiều trong một framework Haskell kỳ quặc mà tôi đang viết. Nó từng giúp tôi ở công ty cũ và tôi dự định tiếp tục sử dụng nó ở công ty mới.

Nếu tin theo những người cổ vũ AI như Sam Altman hay nhà làm phim độc lập Neil Breen, AI có thể trở thành phát minh cuối cùng của loài người — một cỗ máy mà chúng ta giao chìa khóa và để nó giải quyết mọi vấn đề.

Thành thật mà nói, ý tưởng đó cũng khá hấp dẫn.

Sẽ thật tuyệt nếu tôi có thể gõ:

“Làm thế nào để hạnh phúc?”

vào một cửa sổ prompt và nhận lại một hướng dẫn từng bước để đạt tới giác ngộ.

À, và tiện thể chữa khỏi ung thư luôn.

Nghe cũng hay đấy chứ?

Vậy tại sao bài viết này lại có tiêu đề:

“Tôi đoán là tôi bắt đầu hiểu vì sao nhiều người ghét AI”

chứ không phải:

“Những người ghét AI đều ngu ngốc và sai lầm”?

Chính những người làm AI đang khiến tôi ghét nó

Trước khi nói đến những lo lắng cá nhân, hãy nói về lý do rõ ràng nhất khiến nhiều người ghét AI:

những người tạo ra nó đang bảo chúng ta phải ghét nó.

Tôi chưa từng thấy điều này với bất kỳ công nghệ nào khác.

Henry Ford không quảng bá Model T bằng cách nói:

“Chiếc xe này cuối cùng sẽ gây ô nhiễm môi trường và cô lập xã hội.”

Người phát minh ra penicillin cũng không nói:

“Một ngày nào đó nó sẽ dẫn đến MRSA.”

Thông thường, người ta quảng bá công nghệ mới bằng lợi ích, chứ không phải tác hại.

Nhưng:

• CEO AI của Microsoft nói AI sẽ lấy đi mọi công việc

• Sam Altman nói AI sẽ xóa sổ nhiều ngành nghề

• Matt Shumer nói AI giống Covid tháng 1/2020 — chưa ai chú ý nhưng sắp giết hàng triệu người

Nghe các nhà công nghệ AI nói về AI khiến tôi cảm thấy như mình đang phát điên.

Họ đáng lẽ phải quảng bá sản phẩm.

Nhưng thay vào đó họ nói rằng AI sẽ khiến tôi trở thành kẻ thất nghiệp nghèo khổ, thành viên của “tầng lớp hạ lưu vĩnh viễn”.

Một nửa video benchmark AI trên internet kết thúc bằng câu:

“Chúng ta xong rồi.”

Đây không chỉ là cách marketing kỳ lạ.

Nó là hoàn toàn điên rồ.

Vấn đề hiện tại của AI

AI hiện có một số vấn đề rất lớn.

Một người bạn tôi là trợ giảng đại học tại California.

Mỗi học kỳ họ phải báo cáo nhiều sinh viên vì copy bài tập vào ChatGPT.

Không phải do phát hiện tinh vi.

Sinh viên thậm chí để nguyên câu cuối của ChatGPT trong bài:

“Bạn có muốn tôi làm thêm phần liên quan này không?”

Đối với bạn tôi, trải nghiệm chính với AI là nhìn sinh viên tự tước đi cơ hội học tập của mình.

AI cũng tạo ra rất nhiều nội dung rác

Cha tôi từng gửi cho tôi một video về ngôi nhà thông minh mới của Elon Musk.

Tôi nhận ra ngay rằng video đó do AI tạo ra.

Tôi tưởng nó là bản tóm tắt từ một thông cáo báo chí thật.

Không.

Toàn bộ đều là giả.

Đồ họa, giọng đọc, nhạc nền — tất cả đều được tạo ra dễ dàng.

Những tín hiệu từng cho thấy nỗ lực và sự nghiêm túc giờ đây không còn giá trị nữa.

AI làm giảm chi phí tạo ra nội dung rác

Trước đây:

• viết tin giả cần phải viết

• làm video rác cần máy quay

• thuê người viết bài gian lận cần tiền

Bây giờ AI khiến tất cả gần như miễn phí.

Rác rưởi — nhưng miễn phí.

Và điều này khiến trải nghiệm của nhiều người với AI trở nên cực kỳ tiêu cực.

Vì vậy tôi bắt đầu hiểu

Tôi vẫn nghĩ AI cuối cùng sẽ rất hữu ích.

Tôi vẫn dùng nó trong dự án của mình.

Tôi sẽ dùng nó ở công việc mới.

Tôi không ghét AI.

Nhưng tôi không thể phủ nhận rằng “vibe” của AI hiện giờ rất tệ.

Không chỉ là những câu kiểu:

“Chúng ta xong đời rồi.”

Mà còn là trải nghiệm thực tế hằng ngày.

Tôi là lập trình viên — AI giúp tôi rất nhiều.

Nhưng với người bình thường, trải nghiệm của họ tiêu cực hơn nhiều.

Và dường như những người đứng sau AI không hề quan tâm.

Tôi không muốn trở thành kẻ bi quan

Tôi thích AI và dùng nó.

Nó giúp tôi loại bỏ những phần tẻ nhạt nhất trong công việc lập trình.

Nhưng đôi khi tôi cảm thấy các công ty AI muốn tôi ghét nó.

Không chỉ vì cách marketing kỳ lạ.

Mà còn vì họ dường như không quan tâm đến tác động tiêu cực của sản phẩm của họ.