Liệu AI tạo sinh (generative AI) sẽ thay thế công việc của bạn hay giúp bạn làm việc tốt hơn? Cho đến nay, tác động của nó lên thị trường lao động là gì?
Sau khi ChatGPT được ra mắt công khai vào tháng 11 năm 2022, các tin tuyển dụng cho những công việc có nhiều nhiệm vụ có cấu trúc và lặp lại — những công việc có khả năng bị AI tạo sinh thay thế — đã giảm 13%.
Trong khi đó, nhu cầu tuyển dụng đối với các công việc đòi hỏi tư duy phân tích, kỹ thuật hoặc sáng tạo — những công việc có thể được AI hỗ trợ và nâng cao hiệu quả — lại tăng 20%, theo một working paper do Giáo sư Suraj Srinivasan của Harvard Business School đồng tác giả.
Những phát hiện này cung cấp những dấu hiệu ban đầu về cách các công ty đang áp dụng generative AI, trong bối cảnh công nghệ này vừa thúc đẩy các doanh nghiệp tìm kiếm hiệu quả, vừa gây ra nỗi lo tồn tại đối với người lao động.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích các tin tuyển dụng từ năm 2019 đến tháng 3 năm 2025 bằng một bộ dữ liệu lớn bao phủ gần như toàn bộ vị trí tuyển dụng tại Mỹ.
Bạn có thể đăng ký Working Knowledge newsletter để nhận các nghiên cứu mới mỗi tuần trong hộp thư của mình.
Theo Srinivasan:
“Thay vì chỉ đơn thuần loại bỏ việc làm, generative AI đang tạo ra nhu cầu mới ở các vai trò mà AI có thể hỗ trợ, cho thấy sự hợp tác giữa con người và AI là động lực chính của sự chuyển đổi thị trường lao động.”
Những lĩnh vực bị giảm mạnh nhất là tài chính và công nghệ.
Tác động không đối xứng của generative AI
Biểu đồ này cho thấy sự thay đổi trong số lượng tin tuyển dụng đối với:
-
các công việc dễ bị tự động hóa
-
và các công việc có thể được AI hỗ trợ
trong giai đoạn 2019–2025.
Sau khi ChatGPT ra mắt vào cuối năm 2022, số lượng tin tuyển dụng cho hai nhóm này phân tách rõ rệt.
-
Nhu cầu đối với các công việc được AI hỗ trợ tăng nhanh và duy trì cao hơn mức trước khi ChatGPT ra mắt cho đến năm 2025.
-
Trong khi đó, các vị trí dễ bị tự động hóa giảm mạnh sau khi ChatGPT ra mắt và duy trì thấp hơn đáng kể so với trước đó.
Nguồn:
“Displacement or Complementarity? The Labor Market Impact of Generative AI,” HBS Working Paper, tháng 8 năm 2025.
Srinivasan, Philip J. Stomberg Professor of Business Administration, hợp tác trong nghiên cứu này với:
-
Wilbur Xinyuan Chen (Hong Kong University of Science and Technology)
-
Saleh Zakerinia (Ohio State University)
Những công việc có khả năng được AI hỗ trợ
Các công việc có khả năng được AI tăng cường (augmentation) thường bao gồm những nhiệm vụ có thể được AI tự động hóa kết hợp với các nhiệm vụ cần sự tham gia của con người.
Những công việc này thường yêu cầu nhiều:
-
kỹ năng xã hội
-
kỹ năng kỹ thuật thực hành
Một số ví dụ:
-
nhà vi sinh học
-
nhà phân tích tài chính
-
chuyên gia thần kinh tâm lý lâm sàng
Ví dụ trong lĩnh vực tài chính, như Srinivasan giải thích:
Các nhà quản lý đầu tư và nhà phân tích sử dụng các công cụ AI để xử lý và đánh giá dữ liệu thị trường. Tuy nhiên, phán đoán và quyết định cuối cùng của con người vẫn đóng vai trò quan trọng.
Phương pháp nghiên cứu
Nhóm nghiên cứu đã sử dụng ChatGPT của OpenAI để phân loại hơn 19.000 nhiệm vụ công việc trong hơn 900 nghề nghiệp khác nhau, nhằm đánh giá khả năng các nhiệm vụ đó có thể được tự động hóa bởi generative AI.
Họ cũng xây dựng một augmentation score (chỉ số tăng cường) dựa trên tỷ lệ giữa:
-
các nhiệm vụ có thể bị AI thay thế
-
và các nhiệm vụ không thể bị thay thế
trong mỗi nghề nghiệp.
Một công việc dễ bị AI thay thế đến mức nào?
Biểu đồ này xếp các nghề nghiệp theo automation score, chỉ ra khả năng chúng có thể bị tự động hóa bởi generative AI.
Kết quả cho thấy mức độ dễ bị thay thế khác nhau rất lớn giữa các nghề.
Ví dụ:
-
nhân viên xử lý thư tín
-
chuyên gia quản lý dự án
có điểm tự động hóa cao hơn mức trung bình, cho thấy khả năng bị AI thay thế cao hơn.
Ngược lại:
-
nhân viên chuẩn bị thực phẩm
-
vũ công
có điểm tự động hóa rất thấp, cho thấy tiềm năng tự động hóa thấp.
Nguồn:
“Displacement or Complementarity? The Labor Market Impact of Generative AI,” HBS Working Paper, tháng 8 năm 2025.
Bạn có thể xem phiên bản tương tác của dữ liệu để xem điểm tự động hóa của từng nghề nghiệp.
Generative AI có thể cải thiện công việc của bạn không?
Biểu đồ này xếp các nghề nghiệp theo augmentation score, cho thấy khả năng AI có thể hỗ trợ và nâng cao công việc.
Khả năng AI hỗ trợ người lao động khác nhau đáng kể giữa các nghề, nhưng thường tập trung quanh mức trung bình.
Một số nghề có điểm augmentation cao hơn trung bình:
-
nhà thiết kế nội thất
-
bác sĩ gia đình
cho thấy AI có khả năng hỗ trợ công việc của họ nhiều hơn.
Trong khi đó, một số nghề có điểm augmentation thấp hơn:
-
nhà văn và tác giả
-
nhà phân tích tài chính định lượng
-
chuyên gia chiến lược marketing tìm kiếm
cho thấy tiềm năng hỗ trợ từ AI hạn chế hơn.
Nguồn:
“Displacement or Complementarity? The Labor Market Impact of Generative AI,” HBS Working Paper, tháng 8 năm 2025.
Bạn có thể xem phiên bản dữ liệu tương tác để xem điểm augmentation của từng nghề.
Những kỹ năng cần thiết đang thay đổi
Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng số lượng kỹ năng yêu cầu trong các công việc dễ bị tự động hóa đang giảm.
Cụ thể:
-
các tin tuyển dụng trong nhóm này yêu cầu ít hơn 7% số kỹ năng
-
và số kỹ năng mới xuất hiện trong các nghề này cũng giảm
Trong khi đó, các công việc có tiềm năng được AI hỗ trợ lại xuất hiện nhiều kỹ năng liên quan đến AI hơn, ví dụ:
-
viết prompt
-
sử dụng công cụ AI
Khi quy trình làm việc thay đổi nhờ công nghệ mới, những kỹ năng mới cũng xuất hiện.
Tác động dài hạn vẫn chưa rõ ràng
Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng nghiên cứu này chỉ tập trung vào tác động ngắn hạn của generative AI đối với thị trường lao động Mỹ.
Vì vậy:
tác động ở các khu vực khác hoặc trong dài hạn vẫn chưa chắc chắn, khi việc áp dụng AI tiếp tục mở rộng.
Doanh nghiệp nên làm gì?
Theo nghiên cứu, cách doanh nghiệp tích hợp generative AI sẽ quyết định liệu công nghệ này dẫn đến mất việc làm hay tăng trưởng việc làm.
Vì AI ảnh hưởng khác nhau tới từng loại công việc, Srinivasan khuyến nghị các doanh nghiệp nên:
Đầu tư vào chương trình đào tạo lại (reskilling)
Chuyển người lao động sang các vai trò được AI hỗ trợ.
“Đào tạo lại là điều cần thiết đối với những công việc mà generative AI đang làm giảm sự đa dạng kỹ năng. Trong các nghề dễ bị tự động hóa, người lao động có thể bị thay thế nếu họ không phát triển các kỹ năng không thể tự động hóa như phán đoán và giao tiếp.”
Nâng cao kỹ năng AI liên tục
“Trong các nghề có khả năng được AI hỗ trợ, generative AI đang mở rộng yêu cầu kỹ năng, làm tăng nhu cầu về hiểu biết AI, hợp tác giữa con người và AI, cũng như các ứng dụng AI chuyên ngành.”
Srinivasan kết luận:
“Các doanh nghiệp nên xem generative AI là một công cụ tăng cường năng lực thay vì chỉ là một biện pháp cắt giảm chi phí, và điều chỉnh chương trình đào tạo nhân lực để hỗ trợ cả quá trình chuyển đổi công việc lẫn nhu cầu kỹ năng mới.”