Giai đoạn Zero to One – khi startup xây dựng sản phẩm từ con số 0 – thường được nghĩ là cuộc đua về tốc độ. Tuy nhiên, khi xây dựng SuperMe, tôi và đồng sáng lập Ludo nhận ra một điều khác: vấn đề không phải là xây nhanh bao nhiêu, mà là loại bỏ đúng thứ bao nhiêu.
Trải nghiệm này làm rõ một điểm quan trọng:
Zero to One không chỉ là vấn đề tốc độ.
Nó là vấn đề về phạm vi sản phẩm (surface area) và niềm tin chiến lược (conviction).
Phong cách vận hành phụ thuộc vào bối cảnh
Tôi và Ludo đã làm việc cùng nhau nhiều năm. Một trong những lần đầu chúng tôi thực sự quan sát phong cách của nhau là khi cùng xây dựng và mở rộng Pinterest.
Ban đầu chúng tôi ở các đội khác nhau. Trong quá trình đó:
-
Tôi thấy khả năng giải quyết vấn đề sáng tạo của Ludo và trực giác của anh ấy trong việc quyết định khi nào nên hack nhanh và khi nào nên xây hệ thống kỹ thuật bền vững.
-
Ngược lại, Ludo thấy cách tôi ưu tiên chiến lược và định hình vấn đề để toàn tổ chức hiểu rõ chúng tôi đang làm gì.
Sau đó, chúng tôi lại hợp tác khi Ludo mời tôi làm advisor cho Whatnot. Trải nghiệm này giúp cả hai thấy rõ hơn sự khác biệt trong phong cách quản lý:
-
Bối cảnh công ty khác với Pinterest.
-
Cả hai đều vừa trải qua những kinh nghiệm mới tại Lyft và Eventbrite.
Khi đó:
-
Ludo đang vận hành ở quy mô lớn hơn.
-
Tôi tham gia với vai trò advisor bán thời gian, nên cách làm việc trực tiếp và ít kiên nhẫn hơn để tận dụng tối đa khoảng thời gian hỗ trợ.
Ma trận “surface area” của founder
Khi chúng tôi cùng xây dựng SuperMe từ đầu, sự khác biệt càng rõ hơn. Qua thời gian, chúng tôi nhận ra rằng founder trong giai đoạn Zero to One thường đưa ra hai quyết định chiến lược:
-
Xây bao nhiêu tính năng ngay từ đầu
-
Đầu tư bao nhiêu vào thiết kế và thương hiệu
Hai yếu tố này tạo thành một ma trận chiến lược.
Nhiều tính năng – thiết kế tối giản
Ví dụ:
-
Facebook
-
Reddit
-
Jira
-
Craigslist
Cách tiếp cận này ưu tiên chức năng trước, hình thức sau.
Nhiều tính năng – thiết kế cao cấp
Ví dụ:
-
Figma
-
Coda
-
Canva
-
Shopify
Những sản phẩm này vừa đầy đủ tính năng, vừa đầu tư mạnh vào trải nghiệm và thương hiệu.
Ít tính năng – thiết kế tối giản
Ví dụ:
-
ChatGPT
-
Google (giai đoạn đầu)
-
Twitter
-
WhatsApp
Các sản phẩm này tập trung vào một giá trị cốt lõi, loại bỏ mọi thứ không cần thiết.
Ít tính năng – thiết kế cao cấp
Ví dụ:
-
Pinterest
-
Snapchat
-
Robinhood
-
Granola
Chiến lược này giúp tạo định vị thương hiệu mạnh ngay từ đầu.
Ưu và nhược điểm của từng cách tiếp cận
Không có cách nào đúng tuyệt đối. Nhiều công ty thành công di chuyển giữa các chiến lược theo thời gian.
Tuy nhiên mỗi cách đều có trade-off.
Nhiều tính năng
Ưu điểm:
-
Học nhanh hơn
-
Có nhiều cơ hội khám phá product–market fit
Nhược điểm:
-
Khó cắt bỏ những thứ không hiệu quả
Ít tính năng
Ưu điểm:
-
Dễ loại bỏ sai lầm
-
Sản phẩm tập trung hơn
Nhược điểm:
-
Học chậm hơn
Thiết kế đầu tư mạnh
Ưu điểm:
-
Định vị thương hiệu rõ ràng
-
Tạo cảm giác sản phẩm hoàn chỉnh
Nhược điểm:
-
Chu kỳ học hỏi chậm hơn
Thiết kế tối giản
Ưu điểm:
-
Thử nghiệm nhanh
-
Iteration nhanh
Nhược điểm:
-
Định vị yếu hơn
Quyết định “surface area” quyết định gánh nặng cắt bỏ
Quyết định xây bao nhiêu thứ sẽ quyết định khối lượng việc bạn phải cắt bỏ sau này.
-
Càng xây nhiều → càng phải cắt nhiều
-
Sản phẩm càng polished → việc cắt bỏ càng khó
Phân biệt giữa distraction và compounding value
Trong một sản phẩm consumer network, có ba biến quan trọng:
-
Value proposition
-
Target audience
-
Network density
Ba yếu tố này ảnh hưởng cách bạn vận hành chiến lược sản phẩm.
Trong mô hình nhiều tính năng, mỗi experiment thành công phải:
-
mở ra bước tiếp theo trong sản phẩm
-
loại bỏ các thử nghiệm khác
-
tập trung toàn lực vào thứ đang hoạt động
Ví dụ nổi tiếng:
-
Instagram ban đầu là ứng dụng social Brbn nhưng cuối cùng giữ lại photo filters.
-
Pinterest bắt đầu từ app shopping Tote nhưng pivot sang lưu và pin nội dung.
Vì sao việc loại bỏ tính năng rất khó
Đối với người xây sản phẩm, việc “sunset” một tính năng thường rất đau.
Một số lý do:
-
Có thể chỉ cần thêm thời gian là nó sẽ thành công
-
Một nhóm người dùng ban đầu vẫn đang thích nó
Nhưng nếu bạn không dám loại bỏ:
Bạn sẽ tiếp tục đổ nguồn lực vào thứ không hiệu quả, và làm giảm nguồn lực cho thứ đang hoạt động tốt.
Quy trình đánh giá experiment hiệu quả
Một quy trình hữu ích là đánh giá chính thức sau khi feature chạy một thời gian.
Ba câu hỏi cần trả lời:
Đây có phải là hit không?
Nếu có:
-
Chúng ta bỏ bớt tính năng nào
-
Và thay đổi roadmap thế nào để tập trung vào nó
Nếu không phải hit
Nó là:
-
distraction → nên loại bỏ
hoặc -
compounder → giá trị sẽ tăng khi network lớn hơn
Nếu là compounder
Chúng ta nên:
-
tiếp tục cải tiến ngay
-
tạm giữ nguyên
-
hoặc trì hoãn cho đến khi network density cao hơn
Rủi ro của hai kiểu founder
Founder thích nhiều tính năng
Rủi ro lớn nhất là distraction – quá nhiều thử nghiệm khiến đội ngũ mất tập trung.
Founder thích ít tính năng
Rủi ro lớn nhất là bỏ lỡ compounder – một tính năng tiềm năng có thể bị loại bỏ quá sớm.
Hiểu rõ tầm nhìn đầy đủ của sản phẩm
Sản phẩm consumer không thể thắng chỉ bằng engagement.
Do LTV thấp hơn SaaS, sự quan tâm của người dùng phải chuyển thành lợi thế cạnh tranh lâu dài (defensibility).
Một bài tập hữu ích là tự hỏi:
Tính năng này có cần thiết cho tầm nhìn cuối cùng của sản phẩm không?
Để trả lời, hãy xem xét bốn câu hỏi chiến lược:
Công ty cần phải sở hữu điều gì?
Công ty muốn cạnh tranh để thắng ở đâu?
Công ty muốn thu hút điều gì?
Công ty muốn từ chối điều gì?
Cách xác định compounder
Nếu một tính năng nằm trong nhóm công ty bắt buộc phải sở hữu để thành công lâu dài, thì đó là compounder.
Nếu không, chỉ có hai khả năng:
-
Hit → đang giúp sản phẩm tăng trưởng
-
Distraction → nên loại bỏ
Kết luận
Zero to One không phải là cuộc đua xây nhanh nhất.
Nó là cuộc đua loại bỏ nhanh nhất.
Bạn chắc chắn sẽ thử nhiều thứ không hoạt động. Câu hỏi duy nhất là:
-
Bạn có nhận ra chúng đủ sớm không?
-
Bạn có biết mình đang bảo vệ điều gì khi cắt bỏ chúng không?
Bởi vì nếu bạn không biết mình cần phải sở hữu điều gì, bạn cũng sẽ không biết phải loại bỏ điều gì.